لغت نامه دهخدا حرف س (سین)

ترکیب واژهها در این فرهنگ براساس الفبای بلوچی رسمالخط سیدهاشمی است، این الفبا همچنان که گفتیم آمیختهای از الفبای فارسی و اردو است، اما با این تفاوت که واجهایی که در بلوچی غربی تلفظ نمیشوند از آن حذف هستند و چند نشانه هم بدان افزوده شده است. این ارتباط واژگانی فقط به فارسی معاصر محدود نیست؛ بلکه صدها واژۀ مشترک میان بلوچی و فارسی دری وجود دارد، که بسیاری از آنها، در فارسی کنونی فراموش گشتهاند و جای آنها را واژههای بیگانه گرفته است، ولی در زبان و ادب بلوچی، همچنان کاربرد دارند. بلوچ ادبیات پرباری دارند، قدمت متون نظم آنها به چند سده پیش برمیگردد، اگر چه عمدۀ این متون شفاهی بودهاند، اما بخش قابل توجهی از آنها را پژوهشگران معاصر گردآوری و به چاپ رساندهاند، با بررسی دقیق این متون میتوان به نتایجی دربارۀ ساختار این زبان و تحول زمانی آن پی برد.

ازانجا که زبان فارسی در نیم قارۀ هند موقف زبان رایج را احراز کرد، ایجاب و نیازمندی به لغت نامه و فرهنگ فزونی گرفت (کلمۀ قاموس به معنای لغت نامه چندان موجه نیست، قاموس یعنی دریا، میانه دریا، دریای عظیم، ونیز قاموس نام کتاب لغت عربی تالیف فیروزآبادی است که معاصر امیر تیمور بوده وامروزه گویا هرکتاب لغتی را قاموس می نامند.) میگویند دست کم دوصد کتاب درفن لغت در سرزمین هند تدوین و به چاپ رسید چنانچه در سال 1419م بدرالدین محمد فرهنگی بنام (ادات الفضلا) را تالیف کرد مشتمل بر 170 صفحه است، بهمین گونه در سال 1849م ابراهیم قوام الدین فاروقی فرهنگ قطوری به عنوان (فرهنگ ابراهیمی) را نوشت که واژه های فارسی را به چندین لغات هندی وبنگالی احتوا میکرد.

زبانهای هندی و بنگالی و رمانی (زبان کولیها) از آن است. اکثرا فکر می کنند که باید لغت انگلیسی را از کتاب های آموزشی یا شرکت در کلاس های زبان آموخت. ولی مأخذ عمدهء اطلاع ما از زبان مادی کلمات و عباراتی است که در کتیبه های شاهنشاهان هخامنشی که جانشین شاهان مادی بودند بجای مانده است. در این فرهنگ دوزبانه، کلیۀ واژهها و عبارتهای بلوچی علاوه بر خط بلوچی، به خط لاتین نیز نگاشته شده و واژههایی که معادل فارسی داشتهاند، معادل آنها بدون توضیح ذکر شده است، اگر چنانچه واژه یا اصطلاحی در فارسی معادلی همسان و هممعنی نداشته است، توضیح داده شده است تا معنی آن روشن گردد.

مناظراتی که بین نورجهان و جهانگیر برسبیل بدیهه ردوبدل شده نشانۀ ذوق وطبع لطیف آنها است. بنابراین هدف ادبیات رفاه نسل فعلی و ترقی و پیشرفت در راه زندگی آینده و برنامه ریزی برای بهتر زیستن است که با بیان مثالهای زیبا مردم را آگاه می سازد. محقق افغانستانی دکتور احمدجاوید در زبان ما جهان ما میگوید مقداری از کلمات فارسی بزبان جاپانی راه یافته است خواه بهمراهی بازرگانان یا از طریق زبانهای دیگر. درواقع زبان سحرآفرین دری پیامی از انسان دوستی، درک واقعیت های زندگی، ذهن پروری، راه بسوی نهضت اندیشه ها در پیکر یخ بستۀ مردم هند بوده همچو فریادی برای بیداری شان شمرده می شد.

دهخدا برای نوشتن این کتاب ، 48 سال رنج و زحمت مطالعه و تحقیق را به دوش کشید و سرانجام در یکی از روز های اسفند ماه سال1334 به دیدار پروردگار خویش شتافت . گروه نرم افزاری موفق ، فرهنگ لغت دهخدا کامل اندروید را به صورت نرم افزاری و با امکانات پیشرفته مانند جستجوی صوتی و ترجمه در محیط برنامه های دیگر برای تمامی فارسی زبانان تهیه کرده است که در ادامه می توانید نسبت به دانلود برنامه اقدام نمایید .

دهخدا در 9 سالگي پدر را از دست داد و تحت سرپرستي مادر خود قرار گرفت. دکتر محمد معین این فرهنگ لغت را با همکاری ۴۰۰ دانشجو و در طی مدت ۲۰ سال جمع آوری کرده است تا شما کاربران پارسی زبان از استفاده ی آن لذت ببرید . این فرهنگنامه اولین بار در سال ۱۳۵۰ پس از فوت دکتر محمد معین با همت مرحوم دکتر جعفر شهیدی چاپ گردید.

کلمه ٔ «دری » سابقه ٔ تاریخی قدیمتری از قرن سوم و چهارم هجری داشته است زیرا ابن مقفع و بعد از او حمزةبن الحسن اصفهانی در شمار زبانهایی که میان ایرانیان پیش از اسلام رواج داشته به زبانی به نام «لغت دری » اشاره کرده و آن را زبان شهرهای مداین شمرده و ازمیان لهجه های مشرق ایران لغت اهل بلخ را در آن غالب دانسته اند. م. دو فرهنگ بر مغرب ایران، میان کرمانشاه و شوش، سایه گسترد، که مشخص اولی تابوتهای سنگی دردار و ظرفهای منقش شده و مشخص دومی کوزه های دو دسته ای تصویردار بود.

مثنوی عشقنامه یاحکایت عاشق ناگوری که درسال 607 هجری منظوم شده از افسانه های دلپذیر ومردمی راجستان است. ملک الشعرای دربار آنها ملک آذری اسفراینی تاریخ این سلسله را نیز عنوان (بهمن نامه) منظوم ساخته است. فیضـی دکنی قصۀ نال a Nalو دمی نتــــــــــی Diminati مهابهارتا را بنام (نل و دمن) منظوم ساخته است. در شهر سرایه وو کشور بوسنیا شاعری میزیسته بنام (دده توکلی) که اشعار فارسی میسروده است. پس از کودتا رضاخان سردار سپه به ریاست وزراء و فرماندهی کل قوا رسید، و با مزید قدرت او دولت قاجاریه روی به افول آورد و با خلع احمدشاه از طرف مجلس، سلطنت قاجاریه انقراض یافت، و سردار سپه بنام رضاشاه زمام مملکت را در دست گرفت.

خوارزمی در مفاتیح العلوم نویسد: «دری ، لغت مردم شهرهای مدائن است و کسانی که در دربار شاه بودند بدان سخن می گفتند، پس این کلمه منسوب به دربار است ، و از بین لغات اهل مشرق لغت مردم بلخ برآن غالب است .» یاقوت در معجم البلدان در کلمه ٔ «فهلو» همین گفتار را بتفصیل شرح داده است . بنابر رقابتهای که بین دربارهای دهلی و دکن وسایرولایات بود هریک در جلب و تربیت، تشویق و حمایت شعرا که آنرا لازمۀ جلال و شکوه دربار میدانستند، به پیمانۀ وسیع میکوشیدند چنانچه دراثر همین همچشمی ها شعر فارسی مرحلۀ ترقی و تکامل را پیمود وبمرور منقح ترو پاکیزه تر شد.

شاعرانی نامبردار مانند اوشی، جمال الدین محمد وحمید الدین سخنسرایان دربار شمرده میشدند. نگارنده این چشمه آب را در سال١٩٩٠ میلادی در سفری که به پرو گرام دفتر ملل متحد از طریق اشکاشم افغانی به آنجا رفته بودم بچشم سر دیدم و قطعه فوتویی خود را در مقابل آن چشمه گرفته که در دور نمای آن چشمه مدرسه عالی تحصیلی نیز به نظر میخورد.( افسان های تاریخی ناصر خسرو در بدخشان ـ تالیف پوهنمل سید محمد ابراهیم بامیانی،میزان١٣٧٧) تادیب .

دیدگاهتان را بنویسید